احمد بَلاذُری صاحب کتاب فتوح البلدان

به گزارش تا بینهایت، احمد بن یحیی بن جابر بلاذری، کاتب، ادیب و تاریخ نگار بزرگ قرن سوم هجری قمری است.

احمد بَلاذُری صاحب کتاب فتوح البلدان

گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری تا بینهایت- بارها شنیده ایم که گذشته چراغ راه آینده است. این چراغ روشنگر مسیری است که به ساختن بنای تمدن ایرانی اسلامی می انجامد. چراغی که انوار روشنگرش حاصل کوشش صدها حکیم، هنرمند و فیلسوف مسلمان است که از قرن ها پیش خشت به خشت این بنای سترگ را روی هم گذاشته اند.

با شما مخاطب گرامی قراری گذاشته ایم تا هر روز به بهانه عددی که تقویم برای تاریخ آن روز به ما نشان می دهد، به زندگی یکی از مشاهیر و بزرگان تاریخ کهن ایران و اسلام مختصر اشاره ای کنیم تا بتوانیم پس از یک سال، با این انوار روشنگر چراغ تمدن و فرهنگ آشنا شویم. به این منظور هر روز صبح، بخشی از تاریخ کهن خود و افتخارات آن را مرور خواهیم کرد.

برای خوشه چینی از این خرمن دانش و فرهنگ، جلد اول کتاب تقویم تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران تألیف دکتر علی اکبر ولایتی که به سال 1392 در انتشارات امیرکبیر به زیور طبع آراسته شده، بهره برده ایم.

احمد بن یحیی بن جابر بَلاذُری، کاتب، ادیب و تاریخ نگار بزرگ قرن سوم هجری قمری است.

از تاریخ تولد، وفات و نحوه زندگی او اطلاع دقیقی نداریم. قدیمی ترین منبع درباره زندگی او کتاب تاریخ بغداد ابن ابی طاهر طَیفور (متوفی 280ق) است که فقط قسمت هایی از آن در دست است و از طریق مؤلفان سده های بعد که گزارشی از این کتاب را در آثارشان آورده اند، می توانیم به مطالبی درباره بلاذری دست یابیم.

در منابع برای بلاذری چندین کُنیه آمده است: ابوالحسن، ابو جعفر و ابوبکر. بلاذری احتمالاً در بغداد زاده شد. سهیل زکار تولد او را بین سال های 170 تا 180ق دانسته است. در این باره باید به این نکته توجه کرد که بلاذری در آثار خود از محمد بن عمر واقدی (متوفی 207ق) مورخ مشهور که از 204 تا 207ق در بغداد قاضی بود، غیرمستقیم نقل قول کرده است، در حالی که اگر او حتی در 180ق هم به دنیا آمده باشد، با توجه به کوششی که برای درک شیوخ عهد خود داشت، سن او برای درک واقدی مناسب بوده است.

از جمله مشایخ و استادان بلاذری می توان از عفان بن مسلم (متوفی 219ق در بغداد)، علی بن محمد مدائنی (متوفی 224ق)، مُصعَب زبیری (متوفی 233ق) و ابوعبید قاسم بن سلّام (متوفی 224ق) نام برد.

در هیچ منبعی از نسبت بلاذری یا یکی از نیاکان شبه قبیله یا تیره ای عربی یاد نشده است و همچنین اشاره به تبار او در منابع از نیای بزرگش، جابر بن داود، فراتر نمی رود. به گفته ابن ندیم، بلاذری از مترجمان فارسی به عربی نیز بوده است. بنابراین، به رغم اینکه بلاذری بیشتر عمر خود را در بغداد بوده است، برخی وی را ایرانی تبار می دانند.

بلاذری در دوره ای از زندگی خود شغل دیوانی داشته و در برخی منابع به وی عنوان کاتب داده اند. او مدتی نیز از ندیمان متوکل عباسی بود. بعد از کشته شدن خلیفه، بلاذری در دربار خلافت ماند ولی گویا با روی کار آمدن معتمد به او بی توجهی شد و از دربار خلفا کناره گرفت.

بلاذری پیش از بیع الاول 245/ژوئن 859 در سامرا بوده است. وی سال های آخر عمر خود را در فقر به سر برد. وی به ویژه در عهد خلیفه معتمد (حکومت: 256-279ق) به علت تنگدستی به عُبیدالله بن یحیی بن خاقان، وزیر معتمد، اسماعیل بن بلبل و بعد از چندی نیز به احمد بن صالح بن شیرزاد و صاعد بن مخلد توسل جست ولی چون از توجه تا بینهایتن برخوردار نشد، در اشعارش برخی از تا بینهایتن را هجو کرد.

بلاذری به علت زیاده روی در مصرف دارویی به نام تمرالبلاذری که غالباً برای تقویت حافظه استفاده می شد، به ضعف عقل دچار شد و در 279ق درگذشت.

آثار

1. فتوح البلدان یا کتاب البلدان الصغیر و کتاب البلدان الکبیر، در این کتاب از فتوحات مسلمانان از زمان هجرت پیامبر اکرم(ص) و همچنین مباحث چون مالکیت زمین و آب، احکام اراضی و خراج، تاریخ خط عربی و برگرداندن دیوان فارسی به تازی بحث شده است. این کتاب شامل مطالب مهمی درباره فتح ایران و سرزمین های همسایه ایران در قفقاز، افغانستان و آسیای مرکزی است و اغلب، با اطلاعات جدید، مطالب تاریخ طبری را تکمیل می کند. این کتاب نخستین بار به کوشش دخویه در 1865 در لیدن به چاپ رسید.

2. انساب الاشراف، که تاریخ دوران اسلام به همراه تبارشناسی است. نام های گوناگونی برای این کتاب ذکر شده است؛ یاقوت حموی و صفدی این کتاب را با عنوان جُمَل نسب الاشراف ذکر کرده اند. ابن ندیم در الفهرست نام این کتاب را اخبار و الانساب آورده است. حاجی خلیفه نیز دو کتاب به بلاذری نسبت داده است، یکی از انساب الاشراف در بیست جلد و دیگری استفصاء فی الانساب و الاخبار در 40 جلد که هر دو ناتمام مانده است. مسعودی در مروج الذهب این اثر را النسب و علم الهدی در الشافی آن را تاریخ الاشراف نامیده است.

3. عهد اردشیر، ابن ندیم (ص 126) ترجمه کتاب عهد اردشیر را از فارسی به عربی به بلاذری نسبت داده است.

4104/

منبع: خبرگزاری دانشگاه آزاد آنا
انتشار: 22 مرداد 1399 بروزرسانی: 5 مهر 1399 گردآورنده: ta8.ir شناسه مطلب: 1049

به "احمد بَلاذُری صاحب کتاب فتوح البلدان" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "احمد بَلاذُری صاحب کتاب فتوح البلدان"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید